Ο µαγνητικός βορράς

Η Γη, ως γνωστόν, είναι ένας τεράστιος µαγνήτης µε Βόρειο και Νότιο µαγνητικό πόλο, οι οποίοι όµως δεν συµπίπτουν µε το γεωγραφικό Βόρειο και Νότιο πόλο. Οι µαγνητικοί πόλοι µεταβάλλονται συνεχώς µε την πάροδο του χρόνου. Το 1984 ο Βόρειος µαγνητικός πόλος βρέθηκε σε στίγµα 79ο Β–04οΔ (δηλ. βορείως του Καναδά) (βλ. σχ. 1.3). Εκτός όµως της περιοδικής µεταβολής υπάρχουν και τοπικές µεταβολές, καθώς και µεταβολές λόγω καιρού. Σε µια σφοδρή θύελλα για παράδειγµα µπορεί να µεταβληθεί και 5ο . Μία γενική εικόνα του µαγνητικού πεδίου της Γης εικονίζεται στο χάρτη του σχήµατος.

Απόκλιση.
Η διαφορά του µαγνητικού από το γεωγραφικό Βορρά ονοµάζεται Απόκλιση Απ (Variation) και χαρακτηρίζεται ως: Ανατολική (Α) (East-E), όταν ο µαγνητικός Βορράς βρίσκεται ανατολικά του γεωγραφικού Βορρά και θεωρείται θετική (+) και ως Δυτική (Δ) (West-W) όταν ο µαγνητικός Βορράς βρίσκεται δυτικά του γεωγραφικού Βορρά και θεωρείται αρνητική (–).
Η απόκλιση µεταβάλλεται, όπως είδαµε παραπάνω, µε την αλλαγή της γεωγραφικής περιοχής και µε την πάροδο του χρόνου, ενώ είναι ανεξάρτητη της πορείας του σκάφους. Για τις ελληνικές θάλασσες η τιµή της κυµαίνεται σήµερα στις 3ο Α.
Όλες οι πληροφορίες για την απόκλιση µιας περιοχής βρίσκονται τυπωµένες στο ανεµολόγιο του χάρτη.

Το ανεµολόγιο του χάρτη.

Το ανεµολόγιο του χάρτη έχει συνήθως δύο κύκλους (στους Χάρτες Ελληνικής Εκδόσεως). Ο εξωτερικός είναι προσανατολισµένος στον αληθή Βορρά (γεωγραφικό Βορρά) και ο εσωτερικός στο µαγνητικό Βορρά της χρονολογίας που αναγράφεται κοντά στο κέντρο του. Εκεί αναγράφεται η απόκλιση, καθώς και η ετήσια µεταβολή της. Για παράδειγµα, διαβάζοµε στο ανεµολόγιο του χάρτη στο σχήµα 3.2 «2ο 35΄Α 1997 (3΄Α)». Αυτό σηµαίνει ότι η απόκλιση το 1997 ήταν 2ο 27΄ ανατολική και ότι αυξάνεται κάθε χρόνο κατά 3 πρώτα λεπτά. Από το 1997 µέχρι σήµερα (2006) έχουν περάσει 9 χρόνια, συνεπώς η αύξησή της είναι σήµερα 3΄x 9=27΄, άρα η απόκλιση είναι σήµερα 2ο 27΄+27΄=2ο 54΄Α.

Βορράς πυξίδας.
Η µαγνητική βελόνα δείχνει το µαγνητικό Βορρά µόνο όταν βρίσκεται µακριά από σιδερένια αντικείµενα ή συσκευές που δηµιουργούν µαγνητικά πεδία. Όταν όµως την εγκαταστήσοµε σε ένα σκάφος, τότε όλα τα σιδερένια, ηλεκτρονικά και ηλεκτρικά εξαρτήµατα, δηµιουργούν το µαγνητικό πεδίο του σκάφους, το οποίο επηρεάζει επιπρόσθετα την πυξίδα, µε αποτέλεσµα η πυξίδα να δείχνει Βορρά διαφορετικό από το µαγνητικό, φυσικά και από το γεωγραφικό, και ονοµάζεται Βορράς πυξίδας.

Παρεκτροπή.
Η γωνία που εκτρέπεται η µαγνητική βελόνα από το µαγνητικό Βορρά ονοµάζεται Παρεκτροπή (Τρ) (Deviation) και χαρακτηρίζεται ως: Ανατολική Α, αν ο Βορράς πυξίδας βρίσκεται ανατολικά του µαγνητικού Βορρά και θεωρείται θετική (+) και ως Δυτική Δ αν ο Βορράς πυξίδας βρίσκεται δυτικά του µαγνητικού Βορρά και θεωρείται αρνητική (–). Συνεπώς η παρεκτροπή είναι χαρακτηριστικό της συγκεκριµένης πυξίδας στο συγκεκριµένο σκάφος και µεταβάλλεται ανάλογα µε την πορεία του σκάφους, ενώ παραµένει σταθερή σε οποιοδήποτε σηµείο της Γης για την ίδια πορεία. Δηλαδή δεν έχει καµµία σχέση µε την απόκλιση. Μπορεί η µία να είναι Α και η άλλη Δ ή να είναι οµόσηµες. Σε κάθε σκάφος για κάθε πυξίδα (εγκατεστηµένη) υπάρχει το Πινακίδιο Παρεκτροπών, το οποίο πρέπει
να ελέγχεται κάθε χρόνο.