Σήματων κινδύνου (distress signals)

Σημάτων κινδύνου (distress signals).
Στο Παράρτημα IV αναφέρονται τα ακόλουθα σήματα κινδύνου:

1) Πυροβολισμός ή άλλο εκρηκτικό σήμα (gun or other explosive signal).
Οι πυροβολισμοί βάλλονται ή το εκρηκτικό σήμα σημαίνεται, σε χρονικά διαλείμματα ενός περίπου λεπτού. Από τους κανονισμούς δεν προβλέπεται ο εφοδιασμός του πλοίου με όπλο ή άλλο μηχανισμό εκ-
πομπής εκρηκτικού σήματος. Ως εκ τούτου, τα σήματα αυτά είναι περιστασιακά και σημαίνονται όταν υπάρχουν τα προαναφερόμενα (όπλα), πρέπει δε όταν χρησιμοποιούνται να βρίσκονται πλησίον άλλων πλοίων ή ξηράς, ώστε να ακουστούν. Βέβαια στην Ευρώπη πολλά πλοία δεν διαθέτουν όπλα, σε άλλες όμως περιοχές της υδρογείου είναι πιθανόν να διαθέτουν αρκετά πλοία και ως εκ τούτου είναι δυνατόν να εντοπιστούν μετά τη σήμανση των αναφερομένων σημάτων κινδύνου.

2) Συνεχής συριγμός με οποιαδήποτε συσκευή παραγωγής ήχων.
Όπως εξάγεται από τους Κανόνες 34 και 35 κάθε πλοίο με μήκος >12 m, πρέπει να είναι εφοδιασμένο με συσκευή παραγωγής ήχου. Μ’ αυτήν τη συσκευή σημαίνεται ένας συνεχής συριγμός-ήχος, ώστε να ειδοποιηθούν τα παραπλέοντα πλοία. Τα κινδυνεύοντα πλοία πρέπει να βρίσκονται πλησίον άλλων πλοίων ή ακτής, ώστε να ακουστούν.
Η μέθοδος αυτή είναι μία απλή μέθοδος, ώστε να γνωστοποιείται ο κίνδυνος ή η ανάγκη βοήθειας και χρησιμοποιείται όχι μόνο όταν κινδυνεύει το πλοίο, αλλά και όταν κινδυνεύει άνθρωπος, που πρέπει να μεταφερθεί απ’ το πλοίο.

3) Σκυταλίδες ή βολίδες.
Οι σκυταλίδες (rockets) ή βολίδες (shells) εκτοξεύουν κόκκινες φωτοβολίδες σχήματος αστέρος και βάλλονται διαδοχικά σε μικρά χρονικά διαλείμματα μεταξύ τους. Ο αριθμός των σκυταλίδων ή βολίδων, που πρέπει να διαθέτει κάθε πλοίο, εξαρτάται απ’ την κατηγορία του και είναι σύμφωνος με τα αναφερόμενα στη SOLAS 1974 και στον Κώδικας Σωστικών Μέσων (Life-Saving Appliance Code–LSA Code). Οι φωτοβολίδες έχουν συγκεκριμένη χρονική διάρκεια χρήσεως που ισχύουν και είναι απαραίτητο να φυλάσσονται μέσα σε υδατοστεγή κιβώτια, σύμφωνα με τον LSA Κώδικα.

4) Σήμα κίνδυνου (SOS) εκπεμπόμενο με οποιαδήποτε μέθοδος σημάνσεως.

Το μορσικό σήμα (● ● ● ▬ ▬ ▬ ● ● ●) (SOS: Save Our Souls or Save Our Seamen or Save Our Ships or Survivors On Shore) έχει καθιερωθεί, για να γνωστοποιεί ότι υφίσταται κίνδυνος ή ότι απαιτείται βοήθεια. Εκπέμπεται με οποιαδήποτε μέθοδο σημάνσεως.
Εφόσον το πλοίο δεν διαθέτει συσκευή ασύρματου τηλέγραφου (Α/Τ) για την εκπομπή του εν λόγω σήματος, είναι δυνατόν να σημανθεί με τη σειρήνα ως ηχητικό σήμα, με φορητούς φανούς (τύπου aldis) ή με τους φανούς σημάνσεως σημάτων [παράγρ. 1.34(1)], ως φωτεινό σήμα. Επίσης σημαίνεται κυρίως από τα μικρά πλοία, με ηλεκτρικά φώτα (electric S-O-S distress lights), που ανάβουν αυτόματα επιδεικνύοντας το αναφερόμενο σήμα. Το σήμα αυτό δεν χρησιμοποιείται μόνο για τα πλοία, αλλά και για τα αεροσκάφη ή για να επιδεικνύεται κίνδυνος και στην ξηρά. Σημαίνεται δε ως μία ενιαία ομάδα και όχι με χρονικά διαλείμματα. Μέχρι το 1999, παρέμεινε το βασικό σήμα κινδύνου για τα πλοία. Μετά όμως την εγκατάσταση του συστήματος Global Maritime Distress Safety System (GMDSS), με το οποίο γίνεται άμεσα και αυτόματα η εκπομπή του σήματος κινδύνου και άλλων πληροφοριών, χρησιμοποιώντας δορυφορικά ή επίγεια κυκλώματα επικοινωνιών, το σήμα SOS στην πράξη παρέμεινε, κυρίως ως φωτεινό σήμα κινδύνου.

5) Σήμα κινδύνου με τη λέξη MAYDAY, εκπεμπόμενο μέσω της ραδιοτηλεφωνίας με φωνητικά δίκτυα.
Η κωδική λέξη MAYDAY, η οποία χρησιμοποιείται διεθνώς ως σήμα κινδύνου, εκπέμπεται μέσω της ραδιοτηλεφωνίας, με χρήση φωνητικών διαδικασιών. Το σήμα αυτό χρησιμοποιείται ως σήμα κινδύνου στα πλοία, στα αεροσκάφη, αλλά και σε δυνάμεις της αστυνομίας, πυροσβεστικής, όπως και σε οργανισμούς μεταφορών. Αποτελεί σήμα κινδύνου στη ραδιοτηλεφωνία, όπως αντίστοιχα το μορσικό SOS αποτελούσε στη ραδιοτηλεγραφία.
Η λέξη αυτή εκπέμπεται τρεις φορές (MAYDAY – MAYDAY – MAYDAY), ώστε να εξασφαλιστεί ότι δεν θα μπερδευτεί με όμοιες φράσεις και σημαίνει ότι ένα πλοίο, αεροσκάφος, όχημα ή πρόσωπο βρίσκεται σε σοβαρό επικείμενο κίνδυνο και απαιτείται επείγουσα βοήθεια. Εκπέμπεται με τις συσκευές ραδιοτηλεφωνίας των πλοίων, στη συχνότητα 2182 χιλιοκύκλων (kHz) στη ζώνη των μεσαίων συχνοτήτων (MF) και στο κανάλι 16 [156.8 μεγακύκλων (MHz)] στη ζώνη των πολύ υψηλών συχνοτήτων (VHF). Επίσης στα αεροσκάφη εκπέμπεται στις συχνότητες 121.5 και 243.0 MHz.

Εκτός του σήματος MAYDAY, μέσω των συσκευών ραδιοτηλεφωνίας εκπέμπονται και άλλα σήματα, υποδεέστερης σοβαρότητας όσον αφορά στον αντιμετωπιζόμενο κίνδυνο. Ένα τέτοιο σήμα είναι το Pan – Pan – Pan, το οποίο σημαίνει κατάσταση κινδύνου υποδεέστερη αυτής του MAYDAY και συνήθως εκπέμπεται, ώστε να γνωστοποιήσει σοβαρό μηχανικό ή ιατρικό πρόβλημα.

6) Σήμα κινδύνου NC του Διεθνούς Κώδικα Σημάτων.

Το σήμα κινδύνου μετά τα γράμματα Ν και C του ΔΚΣ, χρησιμοποιείται κυρίως από μικρά σκάφη που δεν διαθέτουν συσκευές τηλεπικοινωνιών. Το σήμα αυτό επαίρεται και επιδεικνύεται επί του ιστού, ώστε να είναι καταφανές απ’ τα παραπλέοντα πλοία ή απ’ τα αεροσκάφη.
Εκτός απ’ την έπαρση των εν λόγω σημάτων, αυτό το σήμα κινδύνου είναι δυνατόν να σημαίνεται με αναλαμπές (▬ ● ▬ ● ▬ ●).

7) Σήμα κινδύνου αποτελούμενο από μία τετράγωνη σημαία και μία μπάλα.
Το σήμα που αποτελείται από μία τετράγωνη σημαία (οποιουδήποτε χρώματος), με μία μπάλα ή οτιδήποτε που μοιάζει με μπάλα, άνωθεν ή κάτωθεν της σημαίας, χρησιμοποιείται κυρίως από μικρά πλοία, που δεν διαθέτουν συσκευές τηλεπικοινωνιών, ως σήμα κινδύνου. Επαίρεται δε στον ιστό, ώστε να είναι καταφανές στα παραπλέοντα σκάφη ή στα βρισκόμενα στην περιοχή αεροσκάφη-ελικόπτερα.

8) Σήμα από φλόγες που παράγονται απ’ την καύση υλικών επί του πλοίου.
Για την επίδειξη αυτού του σήματος κινδύνου πρέπει να παραχθούν φλόγες από την καύση ενός υλικού, όπως καύση πίσσας εντός βαρελιού ή καύση πετρελαίου ή καύση στουπιών εμποτισμένων από πετρέλαιο ή οποιαδήποτε άλλη καύσιμη ύλη.
Χρησιμοποιείται στην περίπτωση που δεν είναι αποτελεσματικό οποιοδήποτε άλλο σήμα εκ των αναφερομένων στο Παράρτημα ΙV (σελ. 218), ιδιαίτερα τα σήματα με την επίδειξη σημαιών, τα ηχητικά και φωτεινά σήματα, τα οποία εντοπίζονται σε μικρές αποστάσεις.
Απαιτείται βέβαια ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να μην προκληθεί πυρκαγιά απ’ αυτό το σήμα κινδύνου.

9) Φωτοβολίδες–σκυταλίδες που χρησιμοποιούν αλεξίπτωτο κατά την πτώση ή πυρσοί–βεγγαλικά χειρός.
Οι φωτοβολίδες-σκυταλίδες που χρησιμοποιούν αλεξίπτωτο κατά την πτώση (rocket parachute flare) ή πυρσοί-βεγγαλικά χειρός, τα οποία και επιδεικνύουν κόκκινο φως, χρησιμοποιούνται ως σήμα κινδύνου από τα πλοία.

Για τη βολή των φωτοβολίδων αυτού του τύπου, απαιτείται ο εφοδιασμός του κατάλληλου πιστολιού φωτοβολίδων. O διαθέσιμος δε αριθμός των φωτοβολίδων ή πυρσών στα πλοία και στις σωστικές λέμβους-σχεδίες, καθώς και τα χαρακτηριστικά αυτών αναγράφονται στο Κεφάλαιο ΙΙΙ της SOLAS 1974 και στα Κεφάλαια ΙΙΙ, ΙV του Κώδικα LSA.

Οι εν λόγω φωτοβολίδες και σκυταλίδες έχουν συγκεκριμένο χρόνο ζωής, που πρέπει να ελέγχεται και απαιτείται να φυλάσσονται μέσα σε υδατοστεγές δοχείο.

10) Σήμα από παραγόμενο καπνό.
Ένα άλλο σήμα κινδύνου, είναι το σήμα καπνού (smoke signal) χρώματος πορτοκαλί, που παράγεται από την καύση καπνογόνου βρισκόμενου εντός μικρών δοχείων, τα οποία επιπλέουν στη θάλασσα. Ο διαθέσιμος αριθμός επί των πλοίων και επί των σωστικών λέμβων‒σχεδίων, καθώς και τα χαρακτηριστικά αυτών αναγράφονται στα Κεφάλαια ΙΙΙ και ΙV του Κώδικα LSA.
Είναι συνήθως χρήσιμο για μικρά πλοία σε αποστάσεις μέχρι 2 ν.μ., που είναι περίπου η απόσταση μέχρι την οποία εντοπίζεται, ιδιαίτερα δε στην περίπτωση που συμμετέχουν στις επιχειρήσεις διασώσεως ελικόπτερα, ώστε να διακρίνεται το πλοίο που κινδυνεύει, μεταξύ των άλλων στην περιοχή. Χρησιμοποιείται επίσης για τον εντοπισμό στη θάλασσα, του ατόμου το οποίο κινδυνεύει.

11) Κίνηση με τους βραχίονες.
Η βραδεία και κατ’ επανάληψη ύψωση και χαμήλωση των βραχιόνων που είναι τεταμένοι και προς τις δύο πλευρές, αποτελεί σήμα κινδύνου. Συνήθως, αυτό το σήμα κινδύνου χρησιμοποιείται σε μικρά πλοία και σε μικρές αποστάσεις, στην περίπτωση που εξαντληθούν όλα τα άλλα μέσα παραγωγής σημάτων κινδύνου.
Επίσης, τούτο δεν χρησιμοποιείται όταν υπάρχουν στην περιοχή ελικόπτερα, διότι αποκτά διαφορετική σημασία στις επιχειρήσεις ελικοπτέρων. Γίνεται δε πιο ορατό, όταν το άτομο που εκτελεί το σήμα αυτό, βρίσκεται σε καταφανές σημείο και κρατά στα χέρια είτε σημαίες (παντιερόνια) είτε ένα τεμάχιο ξύλου.
12) Σήμα κινδύνου-συνεγέρσεως εκπεμπόμενο μέσω ψηφιακής επιλεκτικής κλίσεως (Digital Selective Call – DSC).

Το σήμα κινδύνου εκπέμπεται μέσω μίας ψηφιακής επιλεκτικής κλήσεως που διαβιβάζει ένα προκαθορισμένο ψηφιακό σήμα μέσω συχνοτήτων των περιοχών MF, HF και VHF. Η συσκευή της κλίσεως αυτής αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα του συστήματος GMDSS. Οι συχνότητες δε εκπομπής είναι:
1) Στην περιοχή VHF ο δίαυλος 70 ή
2) Στην περιοχή MF/HF στις συχνότητες 2187.5, 8414.5, 4207.5, 6312, 12577 ή 16804.5 KHZ.
Όταν η συσκευή εκπέμπει την DSC, το σήμα συνεγέρσεως διαβιβάζει κατ’ ελάχιστο τον αριθμό MMSI (Maritime Mobile Service Identity) και τη θέση του πλοίου.
Το σήμα μπορεί να εκπεμφθεί σε μία συχνότητα ή σε πολλές συχνότητες. Στην πρώτη περίπτωση, μετά τη διαβίβαση τούτου, η συσκευή αναμένει μέχρι τέσσερα (4) λεπτά για να λάβει σήμα λήψεως τούτου από τον σταθμό ξηράς. Εάν δεν ληφθεί, το επανεκπέμπει μέχρι πέντε (5) φορές. Στη δεύτερη περίπτωση, το σήμα εκπέμπεται σε όλες τις συχνότητες MF και HF. Η μέθοδος αυτή επιλέγεται όταν το πλοίο διαθέτει μόνο μερικά λεπτά μέχρι οι μπαταρίες να βρεθούν στο νερό, δεδομένου ότι δεν υπάρχει χρόνος για να ληφθεί το σήμα λήψεως από τον σταθμό ξηράς.
Τα σήματα συνεγέρσεως μπορεί να είναι καθορισμένης μορφής ή μη. Τα προκαθορισμένα σήματα είναι:
εγκατάλειψη πλοίου, πυρκαγιά ή έκρηξη, διαρροή, σύγκρουση, προσάραξη, κλίση πλοίου, βύθιση, ακυβέρνητο και άνθρωπος στη θάλασσα.

13) Σήμα κινδύνου συνεγέρσεως εκπεμπόμενο μέσω δορυφορικών επικοινωνιακών κυκλωμάτων.
Το σήμα στην περίπτωση αυτή εκπέμπεται μέσω παγκοσμίων κινητών δορυφόρων επικοινωνιακών κυκλωμάτων χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες των επί πλοίων κινητών γήινων σταθμών (Ship Earth Stations–SES) της εταιρείας Inmarsat, που παρέχει τέτοιου είδους υπηρεσίες. Η εν λόγω εταιρεία παρέχει υπηρεσίες τηλεφωνίας και διαβιβάσεως δεδομένων σε χρήστες παγκοσμίως μέσω φορητών ή κινητών τερματικών που επικοινωνούν με τους επίγειους σταθμούς μέσω 11 γεωστατικών δορυφόρων τηλεπικοινωνιών. Εκτός των εμπορικών υπηρεσιών παρέχονται υπηρεσίες για κινδυνεύοντα πλοία και αεροσκάφη, όπως και υπηρεσίες ασφαλείας, η δε συσκευή Inmarsat αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι
του συστήματος GMDSS.
Το σήμα είναι δυνατόν να διαβιβαστεί και μέσω άλλων παρόχων παγκοσμίων κινητών δορυφορικών επικοινωνιακών κυκλωμάτων.

14) Σήματα κινδύνου που εκπέμπονται από φορητούς ραδιοφάρους ενδείξεως/προσδιορισμού θέσεως (Emergency Position Indicating Radio Beacon – EPIRB).
Άλλη μία μέθοδος εκπομπής σημάτων κινδύνου είναι μέσω των συσκευών EPIRB, οι οποίες είναι ραδιοφάροι (radio beacons), μικρού μεγέθους (μέχρι 30 cm), υδατοστεγείς, μικρού βάρους (από 2‒5 kg), επιπλέοντες στη θάλασσα και χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό των επιζώντων ναυαγών από πλοία, αεροσκάφη και ελικόπτερα.
Οι εν λόγω ραδιοφάροι εκπέμπουν το σήμα κινδύνου, ώστε να συνεγείρουν τις ομάδες διασώσεως και να δεικνύουν τη θέση των ναυαγών. Οι διάφοροι τύποι ραδιοφάρων EPIRB, χρησιμοποιούνται ως ακολούθως:
1) 406 Μεγακύκλων (MHz) EPIRBs. Οι ραδιοφάροι αυτοί εντοπίζονται απ’ τους δορυφόρους που  χρησιμοποιούνται στις επιχειρήσεις έρευνας-διασώσεως. Η συχνότητα των 406 MHz διεθνώς έχει καθορισθεί για την εκπομπή-λήψη των σημάτων κινδύνου. Το εκπεμπόμενο σήμα επιτρέπει στους δορυφόρους να εντοπίσουν τη θέση των EPIRB με ακρίβεια 2 ‒ 5 km. Οι ραδιοφάροι EPIRB εντοπίζονται από τους δορυφόρους COSPAS-SARSAT, που είναι δορυφόροι για έρευνα–διάσωση, αλλά και από τους γεωστατικούς μετεωρολογικούς δορυφόρους GOES· και οι δύο αυτοί τύποι δορυφόρων ανήκουν στο Διεθνές Σύστημα Έρευνας και Διασώσεως (GEOSAR). Όταν οι αναφερόμενοι ραδιοφάροι, οι οποίοι πρέπει να φέρουν δέκτη GPS, εντοπιστούν και από τους δύο τύπους δορυφόρων, αυτοί με τη σειρά τους εκπέμπουν στις αρχές διασώσεως του GEOSAR σήμα συνεργέσεως και θέση των EPIRB. Οι COSPAS-SARSAT δορυφόροι ανήκουν στις ΗΠΑ, Ρωσία, Καναδά και Γαλλία και μαζί με ορισμένους γεωστατικούς, χρησιμοποιούνται στο GEOSAR.
2) Ορισμένοι από τους ραδιοφάρους EPIRB έχουν τη δυνατότητα να εκπέμπουν ένα σήμα στη συχνότητα 121.5 MHz, που είναι αρκετά χρήσιμο για τη ραδιογωνιομέτρηση και τον εντοπισμό τους, από τα αεροσκάφη έρευνας–διασώσεως.
3) Εκτός των 406 MHz EPIRB, προβλέπεται από τον κανονισμό 8 του Κεφαλαίου IV της SOLAS (SOLAS reg. 8 / ΙV), ένας άλλος τύπος EPIRB, που έχει τη δυνατότητα να εκπέμπει το σήμα κινδύνου στο κανάλι 70 της ζώνης VHF, χρησιμοποιώντας την ψηφιακή επιλεκτική κλήση (DSC). Ο εντοπισμός του είναι εφικτός από ραντάρ που λειτουργεί στη συχνότητα των 9 GHz. Τα χαρακτηριστικά των EPIRB, οι τύποι των πλοίων που φέρουν αυτούς, και οι τύποι των EPIRB που πρέπει να φέρονται ανάλογα με την περιοχή που πλέουν τα πλοία, αναγράφονται στο Κεφάλαιο IV της SOLAS.

15) Άλλοι τύποι σημάτων κινδύνου είναι τα εγκεκριμένα σήματα εκπεμπόμενα από τα συστήματα ραδιοεπικοινωνιών, συμπεριλαμβανομένων των πομποδεκτών ραντάρ των σωσιβίων σχεδίων.

16) Εκτός των προαναφερομένων σημάτων κινδύνου, στην παράγραφο 3 του Παραρτήματος IV των ΔΚΑΣ επισημαίνεται η ανάγκη της κατανοήσεως των επί πλέον συναφών σημάτων που αφορούν σε κίνδυνο και καταστάσεις ανάγκης, τα οποία αναφέρονται στο Διεθνή Κώδικα Σημάτων, όπως επίσης και στο εγχειρίδιο Διεθνούς Αεροναυτικής και Ναυτικής Έρευνας και Διασώσεως [International Aeronautical and Maritime Search and Rescue (IAMSAR) manual, Vol. III)]. Επίσης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα ακόλουθα σήματα κινδύνου:

1) Σήμα αποτελούμενο από ένα ορθογώνιο σχήμα, χρώματος πορτοκαλί, εντός του οποίου βρίσκονται ένας κύκλος κι ένα τετράγωνο μαύρου χρώματος ή άλλα κατάλληλα σύμβολα. Το σήμα αυτό είναι κατάλληλο για την αναγνώριση από τα αεροσκάφη και ελικόπτερα και μπορεί να είναι βαμμένο σ’ ένα καραβόπανο.

2) Σημειωτής με βαφή, ο οποίος είναι μια χημική ουσία που όταν ρίχνεται στη θάλασσα, βάφει μια περιοχή της επιφάνειάς της, με οποιοδήποτε χρώμα και έτσι καθίσταται πλέον ευδιάκριτη η περιοχή, στην οποία πρέπει να επικεντρωθούν οι επιχειρήσεις έρευνας–διασώσεως.

International Maritime Signal Flags / Σήματα ξεχωριστών αλφαβητικών σημαιών